فرمانداری شهرستان خرم آباد
معرفي خرم آباد

شهرستان خرم آباد در يك نگاه

خُرَم‌آباد بزرگترين شهر لرنشين، بيست و دومين شهر پرجمعيت ايران و مركز استان لرستان است. جمعيت خرم‌آباد طبق سرشماري سال 1385 مركز آمار ايران حدود 462 هزار و 133نفر بوده است. خرم‌آباد را در زبان لري خُورمُووه (Xormuve) تلفظ مي‌كنند. شهر در ارتفاع 1147،8 متري از سطح دريا و در ميان دره‌هاي زاگرس قرار دارد. فاصله خرم‌آباد تا تهران 490 كيلومتر است و به دليل قرار گرفتن در مسير تهران - جنوب داراي اهميت ارتباطي و راهبردي است. آزادراه شماره پنج ايران از اين شهر عبور مي‌كند.

در محل كنوني خرم‌آباد از دوره ايلاميان شهري با نام خايدالو وجود داشته و شهر شاپورخواست به دستور شاپور اول ساساني بر خرابه‌هاي آن و در حدود محل كنوني شهر ساخته شده است. آثار تاريخي به جاي مانده نشان مي‌دهد خرم‌آباد يكي از شهرهاي مهم غرب ايران در دوره ساسانيان بوده و فلك‌الافلاك يا دژشاپورخواست از آثار به جاي مانده دوره ساسانيان نماد شهر است. خرم‌آباد همچنين يكي از پايتخت‌هاي هزاراسپيان و آل حسنويه بوده است.جاذبه‌هاي گردشگري تاريخي و طبيعي متعددي در سطح شهر خرم‌آباد وجود دارد كه از آن جمله مي‌توان به فلك‌الافلاك، مناره آجري، پل شكسته، گرداب سنگي، سنگ نبشته، پل شاپوري، آرامگاه زيد بن علي (ع)، درياچه كيو اشاره كرد. به طوري كه اين شهر براي اولين بار در ايران از سوي دفتر منطقه‌اي سازمان ملل به عنوان يك شهر نمونه گردشگري انتخاب شده است.

آبشارهاي زيبا، سرابها، درياچه كيو، پاركهاي جنگلي، آبسرده، بيدهل، گلستان، رباط، زاغه، آبشار بيشه و ... از جمله جاذبه ها  و منظر طبيعي اين شهرستان محسوب مي شود. رودخانه هاي كشكان و رودخانه خرم آباد از اين شهر عبور مي كند و ارتفاعات مخمل كوه، يافته، سفيد كوه، هشتاد پهلو، كوكلا، تاف و ... از مهم ترين كوههاي آن به شمار مي رود.

اهميت اين شهرستان علاوه بر موقعيت استراتژيك آن به عنوان پل ارتباطي شمال به جنوب به آثار تاريخي و ما قبل تاريخ موجود در اين شهرستان بازمي گردد. غارهاي پيش از تاريخ كنجي، يافنه، پاسنگر، گر ارجنه، قمري، پل شاپوري، قلعه فلك الافلاك، آسياب گبري، گرداب سنگي، مناره آجري، مقبره بابا طاهر، سنگ نوشته، پل صفوي، حمام گپ و ... از جمله آثار تاريخي موجود در اين شهرستان است.

شهرداري خرم‌آباد در سال 1305 تاسيس شده و اين شهر پس از جدايي استان لرستان از خوزستان در سال 1340 به عنوان مركز استان تعيين شد. گويش مردم خرم‌آباد، لري خرم‌آبادي است. وضعيت اشتغال در خرم‌آباد از شرايط مطلوبي برخوردار نيست و نرخ بيكاري در بين سنين 19 تا 24 سال 35٬5 درصد است.

صنايع و كارخانه‌هاي فعال كنوني در شهر عبارتند از پتروشيمي خرم‌آباد، شركت پرس ايران و شركت يخچال سازي بوژان. خرم‌آباد داراي ده بيمارستان، پنج كتابخانه عمومي، دو سينما، ده هتل، ده پارك درون‌شهري و شش مركز آموزش عالي است.

پيش از اسلام

خايدالو

خايدالو يكي از شهرهاي مهم تمدن عيلام و نام باستاني شهر خرم‌آباد بوده [6] و گفته مي‌شود شهر شاپورخواست به دستور شاپور اول ساساني بر خرابه‌هاي آن ساخته شده‌است. از شهرهاي بزرگ عيلام باستان مي‌توان به خايدالو، سيمره و شوش اشاره كرد.اعتقاد اكثر صاحب نظران اين است، كه هستهٔ اوليهٔ شهر خرم‌آباد، شهر باستاني خايدالو بوده‌است. بسياري از خاورشناسان معتقدند كه اين مكان با توضيحاتي كه در متون مربوط به آشوريان باستان دربارهٔ شهر خايدالو آمده، مطابقت بسياري دارد.

در سال 640 قبل از ميلاد مسيح، آشور بانيپال پادشاه آشور، عيلام و شهر خايدالو را تصرف و دولت عيلام را نابود كرد. تمدن ديرينه عيلام و شهر خايدالو، پس از هزاران سال مقاومت در برابر اقوام نيرومندي چون سومري‌ها، اَكَدي‌ها، بابلي‌ها و آشوري‌ها از دشمن خود آشور شكست خورد و از صفحه روزگار ناپديد گرديد.

 

 

شاپورخواست

  http://www.khoramabad-gov.ir/img/250px-Falak-ol-Aflak_Castle.jpg

دژ شاپوري هسته شهر امروزي

 

بسياري از محققان بر اين عقيده هستند كه شهر قديمي شاپورخواست كه به دستور شاپور اول در دوره ساساني و قرن نخست هجري بنا شده‌است در جنوب شهر خرم‌آباد قرار داشته و نام باستاني شهر خرم‌آباد كنوني در دوران ساساني شاپورخواست بوده‌است. در زمان حفر پناهگاه در طول جنگ ايران و عراق در اطراف مناره آجري در ميدان شقايق آثاري از اين شهر به دست آمد. احتمالا مهمترين قسمت‌هاي اين شهر در مكان محله قاضي‌آباد فعلي بوده كه آسياب و كانال‌هاي فاضلاب و آب رساني نيز در اين حفاري‌ها به دست آمده‌است. حدود شاپورخواست از شمال تا سنگ نوشته و از غرب كوه مدبه و شرق تا پل شاپوري مي‌باشد. براساس متون مورخين اسلامي شاپورخواست يكي از شهرهاي مهم اين منطقه محسوب مي‌شده و در طول اين دوران از عمران و آباداني برخوردار بوده‌است. دژ شاپورخواست نيز در زمان شاپور ساساني ساخته شده‌است.

پس از اسلام

نام شاپورخواست در كتاب‌هاي قديمي تا سال 622 هجري (اوايل قرن هفتم) قابل رويت است اما پس از قرن هشتم تنها مي‌توان نام خرم‌آباد را مشاهده كرد. احتمالا در اواخر قرن هفتم هجري شهر شاپورخواست به كلي ويران و خالي از سكنه شده و مردم آن به قسمت غربي قلعهٔ فلك الافلاك كه از لحاظ داشتن آب فراوان و موقعيت مناسب تر و همچنين امنيت، برتري داشت نقل مكان كردند، در حقيقت فلك الافلاك در اين زمان هسته اصلي شهر خرم‌آباد فعلي را تشكيل داد و موجب شكل گيري آن در اين منطقه شده است. البته به نظر مي‌رسد كه آب شهر شاپورخواست از طريق نهري كه از قسمت شرقي شهر مي‌آمده تأمين مي‌شده‌است كه شايد خشك شدن اين نهر عامل ترك اين منطقه شده‌است.عوامل متعددي ديگري چون موقعيت سياسي، ارتباطي و جغرافيايي در شكل‌گيري شهر خرم‌آباد دخيل بوده‌است.

http://www.khoramabad-gov.ir/img/200px-Babataher_Khorramabad.jpg 

آرامگاه باباطاهر خرم‌آباد

از آثار قديمي اين بخش از شهر مي‌توان به قبرستان قديمي آن اشاره كرد كه مقبره زين ابن علي در آن واقع شده‌است كه بنابر متون تاريخي زين ابن علي درگزيني در سال 527 وزير طغرل دوم سلجوقي بوده و در شاپورخواست به دار آويخته شده‌است. همچنين آرامگاه باباطاهر كه برخي آن را مقبره باباطاهر عريان ذكر مي‌كنند. اين قبر براساس شواهد باستان‌شناسي متعلق به دوره سلجوقي مي‌باشد كه در دوره‌هاي بعد مورد مرمت و بازسازي قرار گرفته‌است. در اين دوره قلعه هسته توسعه شهر بوده كه براساس ساختار طراحي محدوده شهر از طرف قلعه با محله‌هاي كوچك و خيابان‌هاي منحني شكل در حال توسعه در مسير شمال غربي بوده‌است.

حمدالله مستوفي در سال 740 هجري قمري درباره خرم‌آباد مي‌نويسد:

خرم‌آباد شهري نيك بوده، اكنون خراب است.در دوران حكومت آل حسنويه خرم‌آباد به عنوان پايتخت اين سلسله در نظر گرفته شد و در دوران ملوك الطوايفي نيز اين شهر يكي از پايتخت‌هاي هزاراسپيان بود.

پايتخت اتابكان لر

http://www.khoramabad-gov.ir/img/200px-Atabakan_lor_kochak.png 

خرم‌آباد پايتخت اتابكان لر كوچك

اتابكان لر كوچك سلسله كوچكي از اتابكان لرستان هستند كه در فاصلهٔ سال‌هاي 580 تا 1006(ه.ق) در قسمت‌هاي شمالي و غربي لرستان ناحيه لر كوچك حكومت مي‌كرده‌اند. امراي اين سلسله از اعتاب شجاع‌الدين‌خورشيد، مؤسس سلطنت لر كوچك بوده‌اند و آخرين حاكم لر كوچك به دست شاه عباس يكم صفوي كشته و سلسله اتابكان لر منقرض گرديد.

دوره صفويان

خرم‌آباد در زمان حكومت صفويان و پس از انقراض سلسله اتابكان لرستان اهميت خود را حفظ كرد، صفويان در دوره حكومت خود به آباداني خرم‌آباد اهميت دادند. از جمله اقدامات مهم مي‌توان به احداث پلي مهم در خرم‌آباد اشاره كرد كه به نام پل صفوي مشهور است، پل صفوي به شماره 2354 در فهرست آثار ملي ايران به ثبت رسيده است.[14][15] در دوره حكومت صفويان مسجد جامع خرم‌آباد نيز ساخته شد، اين مسجد در سال 970 هجري قمري و به دستور شاه تهماسب يكم ساخته شد و در سال 1110 قمري به دستور شاه سلطان حسين و در دوره كريم خان زند مرمت شد. اين مسجد جامع پس از سال 1322 به حوزه علميه تبديل شد.[16] در دوران صفوي خرم‌آباد مركز حكومتي والي لرستان فيلي شد. پس از اين دوره و در اثر حمله سپاه عثماني به غرب ايران شهر خرم‌آباد تقريباً ويران شد.

دوره قاجار

http://www.khoramabad-gov.ir/img/200px-Capital_punishment_Khorramabad.jpg 

اعدام سران عشاير در خرم‌آباد، هم‌زمان با آغاز حكومت رضاشاه پهلوي

 

شهر خرم‌آباد در دوره قاجار به محله‌هاي اطراف قلعه فلك‌الافلاك محدود بوده است. محله‌هايي مانند، پشت بازار، درب دلاكان و درب باباطاهر از جمله معروف‌ترين محلات شهر در زمان قاجار محسوب مي‌شدند. بازار اصلي شهر در محله پشت بازار واقع بوده و شهر از لحاظ رشد و رونق در كسب و كار وضعيت نسبتاً خوبي داشته‌است. اين دوره را مي‌توان آغاز مهاجرت از شهرهاي كوچك استان لرستان و روستاهاي اطراف شهر به خرم‌آباد دانست. مهاجرت‌ها علاوه بر بالابردن جمعيت شهر باعث به وجود آمدن محله‌هاي جديد و توسعه محله‌هاي قديمي شد. بارون دويد يكي از ماموران روسيه تزاري كه در سال 1845 ميلادي از خرم‌آباد ديدار كرده، شهر را داراي 4 مسجد، 8 گرمابه و 1 محله يهودي نشين توصيف كرده‌است.

دوره پهلوي

شهرداري خرم‌آباد در زمستان 1302 و هم‌زمان با ورود نيروهاي نظامي به شهر و شكست عشاير تشكيل شد و نخستين انجمن شهر نيز در سال 1306 متشكل از 7 نفر تشكيل شد.[19][20] ساختمان ميرملاث در سال 1314 و به منظور استقرار شهرداري خرم‌آباد ساخته شد. اين ساختمان در شمال شهر و در دامنه‌اي با شيب نسبتاً زياد ساخته شد، دليل نامگذاري آن به كاري گيري نقاشي‌هاي بدست آمده از غاري در نزديكي خرم‌آباد با همين نام بود. ساختمان ميرملاث پس از جابجايي شهرداري خرم‌آباد به ساختمان ديگري، به وزارت فرهنگ پهلوي تحويل شد و پس از مرمت، نگارخانه‌اي در آن برپا شد. اين ساختمان در سال 1380 در فهرست آثار ملي ايران به ثبت رسيد. در دوران پهلوي ساختمان‌هايي جهت اصطبل و سربازخانه و ستاد لشكر 5 ارتش در محدوده حصار 12 برجي و قلعه فلك‌الافلاك احداث گرديد كه دو ساختمان از مجموعه ساختمان‌هاي مذكور در محوطه سپاه باقيمانده است و ساختمان ديگر كه معروف به ساختمان اصطبل بود در سال 1378 توسط سپاه پاسداران تخريب گرديد.

 

تاریخ به روز رسانی: 1393/08/18
امتیازدهی
میانگین امتیازها:0 تعداد کل امتیازها:0
مشاهده نظرات ( 0
ارسال نظرات
نام  
آدرس پست الکترونیکی شما    
توضیحات  
تغییر کد امنیتی  
کد امنیت  
 
Powered by DorsaPortal